Najem okazjonalny to umowa najmu mieszkania zawierana przez osobę prywatną na czas oznaczony, najwyżej 10 lat, która ułatwia odzyskanie lokalu, gdy najemca nie płaci lub nie chce się wyprowadzić. Żeby działała, potrzebne są trzy załączniki: notarialne oświadczenie najemcy o poddaniu się egzekucji, wskazanie lokalu, do którego najemca się wyprowadzi, i zgoda właściciela tego lokalu (albo innej osoby, która ma do niego tytuł prawny) na zamieszkanie w nim najemcy i osób z nim mieszkających. Właściciel musi też zgłosić umowę do urzędu skarbowego w ciągu 14 dni od rozpoczęcia najmu.
Wynajmując mieszkanie, właściciel zwykle obawia się jednego: że najemca przestanie płacić i nie będzie chciał się wyprowadzić. Zwykła umowa najmu daje w takiej sytuacji niewiele, bo eksmisja przez sąd trwa miesiącami. Najem okazjonalny skraca tę drogę, pod warunkiem że wszystkie formalności zostaną dopełnione przy podpisaniu umowy. Jeśli zabraknie choć jednej, umowa działa jak zwykły najem.
Dla kogo jest najem okazjonalny
Z najmu okazjonalnego może skorzystać osoba fizyczna, która wynajmuje mieszkanie prywatnie, czyli nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie wynajmu lokali. Firmy mają do dyspozycji podobną konstrukcję, najem instytucjonalny. Umowę zawiera się na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat, i musi mieć formę pisemną. Umowa zawarta ustnie albo mailowo nie będzie najmem okazjonalnym. Zasady opisują art. 19a–19e ustawy o ochronie praw lokatorów.
Trzy załączniki, bez których umowa nie zadziała
1. Oświadczenie najemcy w formie aktu notarialnego. Najemca poddaje się w nim egzekucji i zobowiązuje do opróżnienia lokalu w terminie wskazanym w żądaniu wynajmującego. Najemca idzie z tym do notariusza sam albo razem z właścicielem. Wynagrodzenie notariusza za to oświadczenie nie może przekroczyć 1/10 minimalnego wynagrodzenia za pracę, a strony ustalają w umowie, kto je pokrywa.
2. Wskazanie innego lokalu. Najemca wskazuje mieszkanie, w którym będzie mógł zamieszkać, jeśli dojdzie do wykonania egzekucji. Najczęściej jest to mieszkanie rodziców albo kogoś z rodziny.
3. Oświadczenie właściciela tamtego lokalu albo innej osoby, która ma do niego tytuł prawny, że zgadza się na zamieszkanie w nim najemcy i osób z nim zamieszkujących. Jeśli najemca wprowadza się z partnerem lub dziećmi, zgoda musi obejmować także ich. Wynajmujący może zażądać, żeby podpis na tym oświadczeniu był urzędowo poświadczony. Przy najemcach spoza Warszawy, a zwłaszcza spoza Polski, zadbaj o to wcześniej, bo zdobycie podpisu krewnego z innego miasta potrafi zająć tydzień.
Jeśli w trakcie najmu najemca straci możliwość zamieszkania we wskazanym lokalu, musi w ciągu 21 dni wskazać inny lokal wraz z nowym oświadczeniem jego właściciela. Warto zapisać ten obowiązek w umowie, żeby najemca o nim wiedział.
Kaucja
Przy najmie okazjonalnym kaucja nie może przekroczyć sześciokrotności miesięcznego czynszu. W praktyce w Warszawie spotyka się zwykle kaucje w wysokości jednego lub dwóch czynszów. Wysokość kaucji i zasady jej zwrotu trzeba zapisać w umowie. Zwrot następuje w ciągu miesiąca od opróżnienia lokalu, po potrąceniu należności właściciela.
Zgłoszenie do urzędu skarbowego w ciągu 14 dni
Ten krok właściciele pomijają najczęściej, a bez niego cała ochrona przepada. W ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia najmu właściciel zgłasza zawarcie umowy naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu dla swojego miejsca zamieszkania. Termin liczy się od rozpoczęcia najmu, a nie od podpisania umowy, więc przy umowie podpisanej z wyprzedzeniem warto zapisać w niej datę wydania kluczy. Potwierdzenie złożenia zgłoszenia przechowuj razem z umową.
Zgłoszenie umowy nie zastępuje rozliczenia podatku od najmu. Przychód z najmu prywatnego opodatkowany jest ryczałtem: 8,5% do 100 000 zł przychodu w roku i 12,5% od nadwyżki, a zeznanie PIT-28 składa się od 15 lutego do 30 kwietnia następnego roku. Szczegóły podaje serwis Ministerstwa Finansów.
Co się dzieje, gdy najemca nie płaci
Jedna spóźniona wpłata nie wystarcza do zakończenia umowy. Umowa najmu okazjonalnego kończy się na dwa sposoby: wygasa z upływem czasu, na jaki ją zawarto, albo zostaje wypowiedziana. Przy zaległościach w czynszu wypowiedzenie wymaga kilku kroków w określonej kolejności (art. 11 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 19e ustawy):
- Zaległość za co najmniej trzy pełne okresy płatności. Przy czynszu płaconym co miesiąc oznacza to trzy pełne miesiące zwłoki z czynszem lub innymi opłatami za używanie lokalu.
- Pisemne uprzedzenie. Właściciel uprzedza najemcę na piśmie, że zamierza wypowiedzieć umowę, i wyznacza dodatkowy, miesięczny termin na zapłatę zaległych i bieżących należności.
- Wypowiedzenie. Jeśli najemca nie zapłaci w tym terminie, właściciel wypowiada umowę na piśmie, z podaniem przyczyny, najpóźniej na miesiąc naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego.
- Żądanie opróżnienia lokalu. Po wygaśnięciu lub rozwiązaniu umowy właściciel doręcza najemcy pisemne żądanie opróżnienia lokalu z urzędowo poświadczonym podpisem. Żądanie wskazuje strony, umowę, przyczynę jej ustania i termin wyprowadzki, nie krótszy niż 7 dni od doręczenia.
- Klauzula wykonalności. Jeśli najemca się nie wyprowadzi, właściciel składa do sądu wniosek o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu, w którym najemca poddał się egzekucji. Do wniosku dołącza żądanie z dowodem doręczenia (albo nadania listem poleconym), dokument potwierdzający jego tytuł prawny do lokalu oraz potwierdzenie zgłoszenia umowy do urzędu skarbowego. To postępowanie jest znacznie krótsze niż proces o eksmisję.
- Komornik. Z tytułem wykonawczym sprawą zajmuje się komornik, a najemca przenosi się do lokalu wskazanego w załączniku.
Pisma, potwierdzenia nadania i odbioru przechowuj razem z umową, bo sąd sprawdzi każdy z tych kroków. Osobny przypadek: jeśli najemca nie wskaże nowego lokalu w ciągu 21 dni od utraty poprzedniego, właściciel może wypowiedzieć umowę na piśmie z co najmniej siedmiodniowym okresem wypowiedzenia.
Najem okazjonalny nie daje prawa do samodzielnego wyrzucenia najemcy, wymiany zamków czy odcięcia mediów. Takie działania mogą narazić właściciela na odpowiedzialność.
Najem okazjonalny a zwykły najem
| Najem okazjonalny | Zwykły najem | |
|---|---|---|
| Kto może zawrzeć | osoba fizyczna wynajmująca prywatnie | każdy |
| Okres | czas oznaczony, do 10 lat | oznaczony lub nieoznaczony |
| Dokumenty | umowa + 3 załączniki | umowa |
| Zgłoszenie do urzędu skarbowego | tak, w ciągu 14 dni | nie |
| Odzyskanie lokalu | klauzula wykonalności do aktu notarialnego | proces o eksmisję |
| Kaucja | do 6 czynszów | według ustawy o ochronie praw lokatorów |
Lista kontrolna przed wydaniem kluczy
- pisemna umowa na czas oznaczony, z datą rozpoczęcia najmu,
- akt notarialny z oświadczeniem najemcy o poddaniu się egzekucji,
- wskazanie lokalu zastępczego i zgoda jego właściciela (lub osoby z tytułem prawnym) obejmująca najemcę i wszystkie osoby z nim mieszkające,
- protokół zdawczo-odbiorczy ze stanem liczników i zdjęciami,
- zgłoszenie umowy do urzędu skarbowego w ciągu 14 dni.
Najczęstsze pytania
Czy najemca z zagranicy może podpisać najem okazjonalny?
Tak. Musi jednak wskazać lokal, w którym będzie mógł zamieszkać, i przedstawić zgodę jego właściciela lub osoby z tytułem prawnym do lokalu, obejmującą także osoby, które wprowadzają się z najemcą. Przy cudzoziemcach często jest to lokal w Polsce udostępniony przez znajomych lub pracodawcę, co trzeba ustalić przed podpisaniem umowy.
Co jeśli zapomnę zgłosić umowę w terminie?
Umowa nie będzie najmem okazjonalnym i nie da szybkiej drogi do odzyskania lokalu. Dlatego termin 14 dni warto wpisać do kalendarza już przy podpisaniu.
Czy mogę przedłużyć najem okazjonalny?
Można zawrzeć kolejną umowę na czas oznaczony. Przy nowej umowie trzeba ponownie zadbać o załączniki i zgłoszenie.
Stan prawny: listopad 2026. Tekst ma charakter informacyjny. Przed podpisaniem umowy sprawdź z notariuszem lub prawnikiem, czy przepisy się nie zmieniły.
Przy mieszkaniach, którymi zarządzamy, przygotowujemy i podpisujemy umowy najmu oraz sporządzamy protokół zdawczo-odbiorczy z najemcą. Jeśli chcesz wynająć mieszkanie w ten sposób, napisz do nas albo zadzwoń.